Belang van juiste vogelgeluiden
- Geplaatst op
Recent onderzoek toont aan dat het selecteren van de juiste vogelgeluiden van belang is om vogels te verjagen. In De Volkskrant van 9 maart 2016 verscheen een interessant artikel, dat melding maakt van onderzoekers uit Japan, Zweden en Zwitserland die hun studie publiceerde in Nature Communications. Zij erperimenteerde met de volgorde van geluiden (de zinsbouw) wat resulteerde in verschillend gedrag. Het experiment werd gedaan bij de Japanse koolmees.
De koolmees en pimpelmees zijn kleine zangvogels met een verrassend complex communicatiesysteem. Het geluid van een koolmees, en ook de roep van de pimpelmees, bestaat uit specifieke combinaties van klanken die een duidelijke betekenis hebben voor soortgenoten. Voor agrariërs en fruittelers die overlast van mezen willen beperken, is het begrijpen van die vogelgeluiden de sleutel tot effectieve en diervriendelijke vogelwering.
De Japanse koolmees (Parus minor) is nauw verwant aan de Europese koolmees en heeft een vergelijkbaar repertoire aan roepen. Wetenschappers gebruiken juist deze soort in gedragsonderzoek omdat de koolmees roep goed gedocumenteerd is. Het geluid van een koolmees alarm, ook wel het koolmees geluid alarm genoemd, is een specifieke waarschuwingsroep die soortgenoten waarschuwt voor roofdieren in de buurt.
Citaat uit De Volkskrant van 9 maart 2016:
Combinatie van klanken
Deze koolmees, die voorkomt in het oosten van Azië, heeft een roep om soortgenoten te waarschuwen voor roofdieren. Die roep bestaat meestal uit drie klanken - noem ze ABC. Hij gebruikt een ander geluid om soortgenoten aan te trekken. Dat is een korte klank die een aantal keren wordt herhaald - noem die D. Als een koolmees ABC hoort zal hij om zich heen kijken of er gevaar dreigt. Als hij D hoort is hij geneigd naar de bron van het geluid te gaan.
In een experiment, waarbij de samengestelde roep ABC-D uit een speaker klonk, draaiden de koolmezen met hun kop om de omgeving af te speuren en gingen ze tegelijkertijd in de richting van de speaker. Als de volgorde van de geluiden werd omgedraaid (D-ABC) reageerden ze niet of nauwelijks. Dit toont volgens de onderzoekers aan dat de vogels de roep ABC-D niet als twee gescheiden elementen waarnemen die toevallig dicht bij elkaar liggen, maar als een combinatie die een samengestelde betekenis krijgt door de specifieke volgorde van de klanken.
Wie ooit heeft opgelet welk geluid een koolmees maakt, herkent dit meteen. De koolmees heeft een heldere, fluitende roep, maar ook een scherpere alarmroep die klinkt als een snel herhaald "si-si-si" of een harder "tsie-tsie". De vogelgeluiden van de koolmees zijn gevarieerder dan veel mensen denken: er zijn lokroepen, zangfrasen en duidelijke angstkreten. Het geluid van een koolmeesje in alarmstand is een heel andere klank dan de gewone roep van een koolmees die je in de tuin hoort.
Hetzelfde geldt voor de pimpelmees. De vogelgeluiden van de pimpelmees lijken op het eerste gehoor op die van de koolmees, maar er zijn duidelijke verschillen. De roep van de pimpelmees is iets hoger van toon en de frasering is korter. Het geluid van een pimpelmees in alarmstand, ook wel het geluid van de pimpelmees voor gevaar, activeert andere soortgenoten om waakzaam te worden. Wie het geluid van een koolmees en pimpelmees naast elkaar luistert, hoort al snel het verschil in toonhoogte en ritme.
Waarom de volgorde van vogelgeluiden beslissend is
Het onderzoek maakt duidelijk dat de roep van de koolmees niet zomaar een willekeurig geluid is. Net als bij menselijke taal bepaalt de volgorde van de klanken de betekenis. Een losse klank "D" werkt als een lokroep, terwijl de combinatie ABC-D wordt begrepen als "gevaar, kom kijken". Draai je die volgorde om, dan reageert de koolmees niet of nauwelijks. Met andere woorden: het geluid lokroep koolmees heeft alleen effect als de juiste klanken in de juiste volgorde worden afgespeeld.
Voor vogelwering heeft dit grote gevolgen. Een angstkreetsysteem dat willekeurige vogelgeluiden afspeelt, of de klanken in de verkeerde volgorde combineert, heeft weinig effect. De vogels leren snel dat er geen werkelijk gevaar dreigt en wennen aan het geluid. Dat is precies waarom angstkreetsystemen die gebaseerd zijn op gedragsonderzoek en soortsspecifieke geluiden aanzienlijk effectiever zijn dan generieke geluidsapparatuur.
Bij de koolmees en pimpelmees geldt bovendien dat er een duidelijk verschil is tussen de normale vogelgeluiden van de koolmees en pimpelmees en de alarmroep. Koolmezen geluid in rust klinkt ontspannen en variabel. Het koolmees geluid alarm is geconcentreerd, herhaald en kortaf. Dat verschil in geluidspatroon is precies wat een effectief wersysteem moet nabootsen om het vluchtgedrag van de vogels te activeren.
Alcetsound en het Faunafonds onderzoek
Alcetsound is momenteel betrokken bij een proef van het Faunafonds om te komen tot specifieke werende geluiden gericht tegen koolmees en pimpelmees in vooral de conference perenteelt in Nederland. Het belang van het gebruiken van de juiste vogelgeluiden is met bovengenoemd onderzoek ontegenzeggelijk aangetoond.
De conferenceperenteelt heeft elk jaar in de vroege zomer te maken met ernstige schade door koolmezen en pimpelmezen die de jonge vruchten aanpikken. De vogels zijn op dat moment bezig met het voeden van hun jongen en zoeken eiwitrijke insecten, maar pikken daarbij ook in de vruchten. Geluid koolmees gevaar, afgespeeld op het juiste moment en in de juiste volgorde, kan het vluchtgedrag activeren zonder de vogels te verwonden. Dat sluit aan bij de kernwaarden van Alcetsound: diervriendelijk, effectief en gespecialiseerd.
Wil je meer weten over welke vogelwering geschikt is voor boomgaarden en fruitteelt? Of zoek je een akoestische oplossing die past bij jouw perceel? Bekijk ons overzicht van ALCETSOUND angstkreetsystemen of neem contact op voor advies over de inzet van soortspecifieke geluiden in jouw situatie.
Wat maakt het geluid van koolmees en pimpelmees zo uniek
De koolmees (Parus major) is een van de meest bestudeerde vogels in de wereld, mede vanwege zijn uitgebreide vocale repertoire. Welk geluid maakt een koolmees? Dat hangt af van de situatie. In het broedseizoen hoor je het fluittje "tsie-tsie-tsie" dat mannetjes gebruiken om hun territorium af te bakenen. Buiten het broedseizoen klinkt de roep van koolmees anders: korter, alerter en soms gecombineerd met alarmklanken. Koolmeesjes geluid is daarmee een samenspel van context, seizoen en sociale interactie.
De pimpelmees koolmees geluid vergelijking is populair bij vogelaars. De pimpelmees heeft een hogere, dunnere stem. Het geluid van de pimpelmees in alarmstand is een snel "tsirr-tsirr", terwijl de gewone roep pimpelmees zachter en melodischer klinkt. De vogelgeluiden pimpelmees zijn minder gevarieerd dan die van de koolmees, maar even specifiek van betekenis. Een mees vogel geluid is dus nooit zomaar willekeurig gekwetter: elke klank heeft een functie.
Voor wie meer wil leren over het verjagen van vogels op basis van akoestische systemen, biedt ons overzicht van vogelwering in akkerbouw en groenteteelt praktische informatie. En voor agrarische bedrijven die te maken hebben met schade door meerdere vogelsoorten tegelijk, is een combinatie van akoestische wering en roofvogelvliegers vaak de meest effectieve aanpak.
Veelgestelde vragen over koolmees en pimpelmees geluiden
Welk geluid maakt een koolmees?
De koolmees heeft een gevarieerd repertoire. De bekendste roep is een heldere fluitende toon, vaak als "tsie-tsie-tsie" of "pieter-pieter". In alarmstand klinkt het geluid van een koolmees harder en herhaald, als een snel "si-si-si". De exacte klanken verschillen per situatie: broedseizoen, alarmroep of lokroep klinken allemaal anders.
Wat is het verschil tussen het geluid van een koolmees en een pimpelmees?
De koolmees heeft een luidere, gevarieerder stem dan de pimpelmees. Het geluid van de pimpelmees is hoger van toon en iets dunner. De roep van de koolmees is dieper en krachtiger. Beide soorten gebruiken alarmroepen om soortgenoten te waarschuwen voor gevaar, maar die klanken verschillen duidelijk van elkaar in toonhoogte en ritme.
Waarom is de volgorde van vogelgeluiden belangrijk voor vogelwering?
Onderzoek bij de Japanse koolmees toont aan dat koolmezen alleen reageren op alarmroepen als de klanken in de juiste volgorde staan. Een omgekeerde volgorde van dezelfde klanken levert nauwelijks een reactie op. Voor angstkreetsystemen betekent dit dat willekeurige of incorrecte geluidsopnames weinig effect hebben: de vogels herkennen ze niet als echt gevaar.
Wat is een lokroep van de koolmees?
De lokroep van de koolmees is een klank die soortgenoten aantrekt in plaats van afschrikt. In het onderzoek wordt dit aangeduid als klank "D": een korte toon die herhaald wordt. Gecombineerd met de alarmroep (ABC) vormt de combinatie ABC-D een betekenisvolle boodschap die koolmezen tot actie aanzet, terwijl D alleen de vogels aantrekt.
Hoe werkt een angstkreetsysteem gebaseerd op koolmees geluid?
Een effectief angstkreetsysteem speelt de alarmroep van de doelvogelsoort af in de juiste volgorde en op het juiste volume. De koolmees en pimpelmees herkennen de alarmkreet van hun eigen soort en reageren met vluchtgedrag. Systemen die werken met soortsspecifieke, gedragsmatig correcte geluiden zijn aanzienlijk effectiever dan generieke geluidsapparatuur.
In welke sectoren wordt akoestische vogelwering met koolmees geluiden toegepast?
Akoestische wering gericht op de koolmees en pimpelmees wordt vooral ingezet in de fruitteelt, met name in perenboomgaarden. Ook in de glastuinbouw en bij akkerbouwbedrijven wordt gewerkt met soortsspecifieke angstkreetsystemen om vraat- en pikschade te beperken. Alcetsound is betrokken bij praktijkproeven in de Nederlandse conference perenteelt.
Kan ik zelf vogelgeluiden van koolmees en pimpelmees opnemen voor vogelwering?
Dat is in theorie mogelijk, maar in de praktijk lastig. De geluiden moeten in de juiste volgorde en op het juiste volume worden afgespeeld om het gewenste gedrag te activeren. Bovendien wennen vogels snel aan geluiden die niet variëren. Professionele angstkreetsystemen combineren meerdere geluiden en variëren de afspeelvolgorde om gewenning te voorkomen.